Căng thẳng thuế quan Mỹ Canada: Cuộc đối đầu và hệ lụy kinh tế chính trị

Mối quan hệ kinh tế giữa Mỹ và Canada đang trải qua giai đoạn căng thẳng thuế quan nghiêm trọng, khi các động thái áp thuế và trả đũa lẫn nhau có thể dẫn đến gia tăng chi phí, giá cả và gây tổn thất lớn về kinh tế lẫn chính trị cho cả hai quốc gia. Vào ngày 25 tháng 8, Canada đã công bố các mức thuế trả đũa từ 15%, 25% đến 50% áp dụng cho hơn 700 mặt hàng của Mỹ, với tổng trị giá khoảng 20 tỷ USD. Các mức thuế này, dự kiến có hiệu lực vào ngày 8 tháng 9 tới, nhằm bảo vệ các công ty Canada và giảm lượng hàng nhập khẩu từ Mỹ, đặc biệt là các sản phẩm thép và nhôm.

Động thái đáp trả của Canada diễn ra sau khi Mỹ áp thuế 50% đối với 20 tỷ USD hàng hóa Canada, có hiệu lực từ ngày 22 tháng 8. Số hàng hóa bị ảnh hưởng tương đương 5% tổng kim ngạch xuất khẩu của Canada sang Mỹ mỗi năm. Đến ngày 24 tháng 8, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục tuyên bố sẽ tăng gấp đôi thuế quan đối với ô tô, phụ tùng ô tô và thép của Canada, từ 25% lên 50%, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2027. Ông cáo buộc Canada đã trục lợi từ Mỹ trong nhiều năm bằng cách áp các mức thuế cao vô lý lên nông sản Mỹ.

Nguyên nhân đàm phán đổ vỡ được Thủ tướng Canada Mark Carney lý giải là do Mỹ đã đưa ra những điều kiện mới vào phút chót mà Canada đánh giá là “không kinh tế, không công bằng”, làm suy giảm lợi ích của thỏa thuận. Về phần mình, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cáo buộc Canada đưa ra những yêu cầu mới và rút lại các cam kết trước đó. Đáng chú ý, căng thẳng thuế quan lần này xảy ra sau khi hồi tháng 7, Tổng thống Trump tuyên bố có thể sử dụng Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930 để áp mức thuế lên tới 50% đối với hàng hóa Canada, một công cụ pháp lý chưa từng được tổng thống Mỹ sử dụng kể từ khi điều khoản này được ban hành.

Giới chuyên gia dự báo nền kinh tế Canada sẽ chịu tác động lớn, với chi phí, giá cả và tỷ lệ thất nghiệp đều tăng. Hàng trăm mặt hàng của Canada có thể mất khả năng cạnh tranh về giá tại thị trường Mỹ, ảnh hưởng nặng nề đến các ngành như đồ uống có cồn, sữa và đồ nội thất. Tại Mỹ, Business Roundtable cảnh báo các mức thuế mới có nguy cơ làm tăng chi phí đối với doanh nghiệp và gia đình, với ước tính mỗi hộ gia đình Mỹ phải chịu thêm khoảng 1.100 USD chi phí mỗi năm do thuế quan toàn cầu của Tổng thống Trump.

Bên cạnh tác động kinh tế, cuộc đối đầu này còn gây tổn thất chính trị cho cả hai quốc gia. Các biện pháp của Tổng thống Trump chưa giúp đẩy mạnh thương mại hay đầu tư như tuyên bố mà còn gây lạm phát. Nếu chi phí hàng hóa tiếp tục tăng, những tác động kinh tế có thể trở thành vấn đề đáng quan tâm đối với cử tri Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Giới chuyên gia nhận định rằng tác động chính trị của đợt áp thuế mới có thể còn lớn hơn những hệ quả trực tiếp đối với kinh tế, và cuộc đối đầu hiện nay có thể sẽ tái định hình dài hạn quan hệ kinh tế giữa hai nước.